Οδυσσέας Ιωάννου: Θεωρώ πως την προσωπική μου αρματωσιά την έφτιαξα μέσα από το ελληνικό τραγούδι και το ξένο μυθιστόρημα

 

Για να κάνεις συνέντευξη στον Οδυσσέα Ιωάννου, το μόνο καλό είναι ότι δεν χρειάζεται κάποια εισαγωγή... Το πράγμα μιλάει από μόνο του και δεν χρειάζονται ούτε συστάσεις ούτε και διευκρινήσεις... 

Έχει γράψει βιβλία, αμέτρητους στίχους για μερικούς απο τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της Ελλάδας, κείμενα και χρονογραφήματα σε μεγάλα περιοδικά και εφημερίδες ...

Ο Οδυσσέας Ιωάννου -αν και νέος ηλικιακά- αποτελεί από μόνος του μια ιστορία στο ελληνικό τραγούδι και ένα σύγχρονο παράδειγμα μιας δυνατής πένας... όπως πολλοί και πολλές θα συμφωνούσαν!

 

2Πώς ξεκίνησες το ραδιόφωνο;

Όταν άνοιξε ο 902 Αριστερά στα FM, τον Ιανουάριο του 1989, εργαζόμουν στο πολιτιστικό τμήμα του Ριζοσπάστη. Δέκα πέντε δημοσιογράφοι αποσπαστήκαμε στο νεοσύστατο ραδιόφωνο. Την πρώτη μου εκπομπή την έκανα στις 10 Ιανουαρίου του 1989.

 

Σου λείπει τώρα που το σταμάτησες μετά από 22 χρόνια;

Όχι ιδιαίτερα. Ήταν κάτι που μάλλον έγινε την κατάλληλη στιγμή. Δεν λέω πως ξεμπέρδεψα οριστικά με το ραδιόφωνο – έτσι κι αλλιώς του χρωστάω πολλά- αλλά αν ξανανοίξει ο κύκλος θα είναι διαφορετικά πια.

 

Πώς σου φαίνεται τα ραδιόφωνο στις μέρες μας; Έχει διαφορές από τότε που το ξεκίνησες; Αν ναι, τι πιστεύεις ότι έχει αλλάξει και τι είναι αυτό που, κατά τη γνώμη σου, θα μπορούσε να του δώσει νέα πνοή;

Το βασικό που έχει αλλάξει είναι η ύπαρξη του αυστηρού playlist που στερεί πια την δυνατότητα από τον παραγωγό να στήσει μία ιστορία, ένα παραμύθι μέσα από την εκπομπή με αναφορές σε εποχές και συγκυρίες, παραπομπές, συνειρμούς, όλα αυτά που δίνουν μία υπεραξία στο τραγούδι και, το κυριότερο, φτιάχνουν γεννιά ακροατών και όχι καταναλωτών καλών τραγουδιών. Όμως θα πρέπει να καθήσουμε να ερμηνεύσουμε και τους λόγους που ο κόσμος στράφηκε προς αυτά τα ραδιόφωνα. Δεν είμαι αφοριστικός, ούτε ρίχνω κάποιο ανάθεμα σ' αυτή την επιλογή. Είναι αρκετοί οι λόγοι- ορισμένες ευθύνες δεν μπορεί να μην έχουμε κι εμείς- αλλά η συζήτηση είναι πολύ μεγάλη.

 

Πότε ξεκίνησες να γράφεις στίχους και πώς έγινε αυτό;

Έγινε το 1992 έπειτα από παρότρυνση του Διονύση Τσακνή. Δεν το είχα σκεφτεί πριν. Η Βούλα Σαββίδη ετοίμαζε έναν καινούργιο δίσκο, είχε ζητήσει ένα τραγούδι από τον Διονύση, κι εκείνος μου πρότεινε να γράψω εγώ τους στίχους.

 

3

Υπάρχουν τραγούδια που αγαπάς λίγο περισσότερο; Αν ναι ποια είναι αυτά και για ποιο λόγο τα ξεχωρίζεις από τα υπόλοιπα;

Υπάρχουν! Δεν θα πω το κλισέ πως είναι όλα τους παιδιά μου. Δεν τα παίρνω τόσο σοβαρά... Υπάρχουν τραγούδια που αισθάνομαι πως με περιέχουν περισσότερο. Δεν έχει να κάνει με την αποδοχή τους από τον κόσμο, είναι εντελώς προσωπική και εσωτερική η αξιολόγηση, αν και –κακά τα ψέμματα- αν ένα τραγούδι σου αγαπηθεί πολύ από τον κόσμο γίνεται τελικά και δικό σου αγαπημένο, ακόμη κι αν δεν ήταν κατά την διάρκεια της ηχογράφησής του.

 

Για ποιον θα ήθελες να γράψεις τραγούδι και δεν το έχεις κάνει ακόμα;

Δεν σκέφτομαι έτσι. Όλα έρχονται με ένα απλό και φυσικό τρόπο. Δεν έχω κάποιο απωθημένο. Υπάρχουν πολλοί συνθέτες και τραγουδιστές που δεν έχω συνεργαστεί μαζί τους αλλά σπανίως επιδιώκω κάτι. Συνήθως τα πράγματα έρχονται μόνα τους. Ας πούμε πως θα ήθελα να έχω κάνει περισσότερα τραγούδια με τον Δημήτρη Μητροπάνο, από τα πέντε που κάναμε τελικά.

 

Απ' όλα όσα μέχρι σήμερα έχεις κάνει και συνεχίζεις να κάνεις, στίχους, ραδιόφωνο, συγγραφή και τώρα θέατρο ποιο είναι αυτό που σε εκφράζει περισσότερο, τι αγαπάς πιο πολύ και τι θα σου λείψει αν το σταματήσεις;

Αγάπησα πολύ το ραδιόφωνο αλλά είμαι γραφιάς. Εκεί βρίσκω τον εαυτό μου. Είτε είναι κείμενα, είτε είναι τραγούδια. Αυτό κάνω τριάντα χρόνια. Με γοητεύει ακόμη η διαδικασία. Έχω ακόμη εκείνη την αρχική αναστάτωση όταν κάθομαι πάνω από ένα λευκό χαρτί.

 

 "Θεωρώ πως την προσωπική μου αρματωσιά την έφτιαξα

μέσα από το ελληνικό τραγούδι και το ξένο μυθιστόρημα"

 

Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να κάνεις και, λόγω συγκυριών, δεν μπόρεσες; Ποιο είναι αυτό;

Όχι, δεν μπορώ να σκεφθώ κάτι τώρα. Συνήθως ό,τι μου κατέβηκε στο μυαλό το έκανα ακόμη κι εκείνα για τα οποία είχα μεγάλους ενδοιασμούς, όταν μου τα πρότειναν άλλοι, όπως το να ανέβω σε μία θεατρική σκηνή και να υποδυθώ τον εαυτό μου σε δικά μου κείμενα.

 

Odisseas 4Τι μουσική ακούς, με τι χαλαρώνεις; Διάβασμα? Είσαι γενικά άνθρωπος που διαβάζει? Αν ναι τι? Ποίηση, λογοτεχνία, έλληνες ή ξένους?

Στο αυτοκίνητο μόνο σταθμούς ελληνικού τραγουδιού και στο σπίτι καθόλου ραδιόφωνο και μόνο ξένη μουσική. Συνήθως γυρνάω πίσω και θα βάλω ολόκληρους δίσκους των Pink Floyd, ή του Springsteen ή του Nick Cave. H λογοτεχνία είναι μεγάλο κομμάτι της ζωής μου. Θεωρώ πως την προσωπική μου αρματωσιά την έφτιαξα μέσα από το ελληνικό τραγούδι και το ξένο μυθιστόρημα. Θα προσέθετα και πολλούς Έλληνες ποιητές και διηγηματογράφους.

 

Έχεις σκεφθεί να φύγεις εκτός Ελλάδας τώρα με την κρίση;

Όχι, ποτέ. Ο ένας λόγος είναι πως δεν νομίζω πως θα μπορούσα να ζήσω αλλού και ο άλλος είναι πως όλη μου η δουλειά έχει να κάνει με την ελληνική γλώσσα. Δεν είμαι μηχανικός ή γιατρός.

 

Πιστεύεις ότι τα τελευταία χρόνια η κρίση έχει κτυπήσει και τον καλλιτεχνικό χώρο?

Φυσικά, δεν είναι κάποια ξεχωριστή κατηγορία οι καλλιτέχνες ούτε ζούν προστατευμένοι. Κάθε άλλο μάλιστα. Πέρα από το οικονομικό όμως, θεωρώ πως το μεγάλο στοίχημα όλων μας είναι να μην δηλητητριαστεί με απογοήτευση η δημιουργικότητά μας. Την ίδια ευθύνη αισθάνομαι, κυρίως απέναντι στον εαυτό μου. Δεν κοπιάζω λιγότερο σήμερα στο να γράψω ένα τραγούδι από όσο πριν δέκα πέντε χρόνια που οι δίσκοι πουλούσαν σαράντα και πενήντα χιλιάδες αντίτυπα.

 

Πόσα χρόνια παίζει η παράσταση 9.05.?’ Οταν ξεκίνησε όλο αυτό πίστευες ότι θα κρατούσε τόσο καιρό? Τι είναι αυτό που του δίνει αυτή τη συνέχεια;

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014 για 40 μόνο παραστάσεις. Έχουμε μπει στον τρίτο χρόνο έχοντας συμπληρώσει περίπου 220 και κοντά στους 80.000 θεατές. Είμαστε εντελώς εκτός αρχικών προθέσεων... Νομίζω πως το βασικό ζητούμενο ήταν η συγκίνηση. Ο αβίαστος τρόπος που προκαλεί συγκίνηση αλλά και γέλιο. Προσπαθήσαμε να μιλήσουμε για τα τελευταία σαράντα χρόνια με έναν τρόπο που θα μας συσπειρώνει γύρω από κοινά αισθήματα. Δίχως εύκολες και ανέξοδες καταγγελίες, να μιλήσουμε για το πρώτο πληθυντικό και όχι εκείνο το αόριστο τρίτο πληθυντικό που πολλές φορές είναι και ένα άλλοθι για δικές μας αδυναμίες καλύπτοντας με μισά ψέμματα ολόκληρες αλήθειες που δεν είμαστε έτοιμοι να αποδεχτούμε.

 

 "Η δουλειά μου είναι να μπορέσω να γράψω

και για την δική σου ζωή κι εκεί να συναντηθούμε"

 

1Σε μια συνέντευξή σου διάβασα ότι όλα τα τραγούδια σου είναι «κατά παραγγελία». Δεν υπάρχει δηλαδή μέσα σε όλα αυτά ούτε ένα που να είναι βιωματικό; Δεν έχεις νιώσει ποτέ την ανάγκη να γράψεις κάτι προσωπικό σου κα να το κάνεις στίχο; Το « μαμά» για παράδειγμα που ερμήνευσε ο Παπακωνσταντίνου, και είναι ένα ιδιαίτερο κομμάτι, ήταν και αυτό «κατά παραγγελία»?

Αυτός είναι ο τρόπος μου και δεν μπορώ πια να τον αλλάξω. Όταν λέω παραγγελία δεν εννοώ θεματολογική αλλά καθαρά χρονική. Δεν κάθομαι ποτέ να γράψω αν δεν ξέρω ποιος θα μελοποιήσει, ποιος θα τραγουδήσει, πότε προβλέπεται να ξεκινήσουμε ηχογράφηση. Όσον αφορά το «βιωματικό» ανοίγετε μία μεγάλη κουβέντα που δεν μπορεί να εξαντληθεί εδώ. Θα πω μόνο πως είναι παρεξηγημένη αρετή στην τέχνη η βιωματική γραφή. Δεν είναι τόσο αυθεντική όσο προβάλλεται από ορισμένους. Τι σημαίνει βιωματικό; Πως έχω ζήσει ό,τι έχω γράψει; Μα είναι δυνατόν; Η δουλειά μου είναι να μπορέσω να γράψω και για την δική σου ζωή κι εκεί να συναντηθούμε. Βέβαια, όλα αυτά μέσα από ένα ενεργό προσωπικό φίλτρο, σκαλίζοντας τον εαυτό σου αλλά χωρίς να εξαντλείσαι σε μία αυτοαναφορικότητα που τελικά ίσως και να μην έχει και πολλά να πει. Στο Μαμά, κράτησα μόνο την λέξη μαμά και την φράση Ave Maria, όλο το υπόλοιπο δεν έχει σχέση με το πρωτότυπο.

Θεωρείς τους καλλιτέχνες ιδιότροπα άτομα ή όλο αυτό που ακούγεται είναι παραπληροφόρηση; Εσύ έχεις ιδιοτροπίες?

Αλλοίμονο αν δεν είχα! Δεν ξέρω αν θα είχα ακριβώς τις ίδιες ή διαφορετικές αν έκανα μία άλλη δουλειά, αλλά όλοι είμαστε ατελή όντα ανεξάρτητα από το επάγγελμα. Το καλό με μας είναι πως, μέσω της τέχνης σου, μπορείς να μετατρέψεις την ιδιοτροπία σου σε έναν γοητευτκό κώδικα που γίνεται αποδεκτός όχι ως ιδιοτροπία αλλά ως ταλέντο. Βέβαια, από κει και πέρα δεν είμαστε κάτι σημαντικότερο από κανέναν και όταν χειρίζεσαι την καλλιτεχνική σου ιδιότητα ως άλλοθι για να είσαι προκλητικός, αυθάδης, αγενής, ή να θεωρείς πως οφείλει κάποιος να σου συγχωρέσει κάτι που δεν συγχωρείται σε άλλους, τότε κάποιο άλλο είναι το ζητούμενό σου. Υπήρξαν βέβαια και κάποιες ιδιοφυίες στην τέχνη που δεν ξέρω αν θα μας χάριζαν αυτά τα έργα αν ήταν «κανονικοί». Όμως αυτό το συγχωρώ μόνο σε ελάχιστους που πάτησαν απάτητες κορυφές και όχι σε καλλιτέχνες των δικών μας κυβικών.

 

6Λένε πως όλα στη ζωή είναι θέμα επιλογών. Πιστεύεις ότι κάνουμε τις επιλογές που μας αναλογούν ή είναι όλο αυτό τυχαίο; Έχεις μετανιώσει για κάποιες δικές σου επιλογές ή θεωρείς ότι αυτό σου αναλογούσε και γι' αυτό έγινε;

Είμαστε αυτό που κάναμε τελικά. Μπορεί βέβαια να επηρεάσεις κόσμο μέσω αυτού που λες κι αυτό να θεωρείται πράξη όταν αντιστοιχεί σε καλλιτεχνικό δημιούργημα. Υπάρχει, όμως, ένα παράδοξο στην τέχνη που η εμπειρία μου με έχει κάνει να το ασπάζομαι απόλυτα. Πολλές φορές μπορεί να είσαι ο καλύτερος εκφραστής ενός πράγματος δίχως να ταυτίζεσαι απαραίτητα με αυτό. Έχει συμβεί πολλές φορές. Γι' αυτό και νομίζω πως δεν έχει ιδιαίτερο νόημα εκείνο το «ταύτιση έργου με βίο» σ' έναν καλλιτέχνη. Μας γοητεύει βέβαια όταν συμβαίνει αλλά ούτε κανόνας αξιολόγησης της τέχνης είναι, ούτε θαμπώνουν ένα μεγάλο έργο η ζωή και οι επιλογές του δημιουργού του.

Κείμενο - Ερωτήσεις: Αλεξάνδρα Ασπιώτη