Περικλής Μοσχολιδάκης – Μάγδα Κατσιπάνου: Η μάνα του Διονύσιου Σολωμού είναι Ποιητικό Πλάσμα [Συνέντευξη]


Χρύσα Κατσιματίδου

Κείμενο: Χρύσα Κατσιματίδου


 

Κάθε μεσημέρι, όταν ο κόσμος ησυχάζει στο «Τζάντε», ερημώνει η πιάτσα με το άγαλμα του «Ποέτα» Σολωμού. Μόνο τα περιστέρια στέκονται στη βάση της προτομής ψάχνοντας λιγοστά ψίχουλα μα και εκείνα φεύγουν όταν φανεί στην πλατεία μία μαυροντυμένη γυναίκα, που με αέρινες κινήσεις αγκαλιάζει τον ποιητή και μιλάει μαζί του. Είναι όμορφη, είναι μια «μπελέτσα» που μοιάζει με πορσελάνινη κούκλα, που έφυγε από τη βιτρίνα της, σαν να δραπέτευσε από σκοτεινό πίνακα, σαν νότα βιολοντσέλου, σαν καταιγίδα και ουράνιο τόξο μαζί. Το χέρι της χαιδεύει το πρόσωπο του ποιητή και χάνεται μόνο σιγανά βήματα και μια διάφανη φωνή «Διονύση παιδί μου;» και μετά σιωπή ως την επόμενη φορά που η «άγνωστη μορφή» θα συναντήσει πάλι τον γιό της.

Δεν την ξέρει κανείς, μα είναι εκείνη η Αγγέλικα Νίκλη Σολωμού μάνα του Εθνικού μας Ποιητή. Είναι εδώ για να μιλήσει για την ζωή της και τον αγαπημένο της γιό, «Είσαι ακόμα εκεί παιδί μου, στην αγκαλιά του Θεού;».

Μοσχολιδάκης Κατσιπάνου 3Μετά την μεγάλη επιτυχία της «Διάφανης» του Περικλή Μοσχολιδάκη, με την Μάγδα Κατσιπάνου στον ομώνυμο ρόλο της μάνας του Διονύσιου Σολωμού που παρουσιάστηκε την περσινή θεατρική σαιζόν στον πολυχώρο Vault- πάνω σε ένα project που εμπνεύστηκε και υλοποίησε ο Δημήτρης Καρατζιάς με τίτλο «Ο Γιος μου ο….» -, την παράσταση στο θέατρο Βράχων, τις παραστάσεις στην Ζάκυνθο και τις δύο παραστάσεις που πρόκειται να γίνουν στο Λονδίνο στις 18 Νοεμβρίου 2018, η «Διάφανη», που έδωσε βραβείο «Κατίνα Παξινού» στην Μάγδα Κατσιπάνου με τον πρωτο της ουσιαστικά εκτός σχολής μονόλογο και υποψηφιότητα για βραβείο θεατρικού έργου στον Περικλή Μοσχολιδάκη στα 37α Κορφιάτικα βραβεία θεάτρου, επιστρέφει στην στέγη της, τον πολυχώρο Vault στις αρχές Δεκεμβρίου.

Η πρωταγωνίστρια που έκλεψε τις εντυπώσεις, Μάγδα Κατσιπάνου, σπούδασε μουσικολογία στο Ε.Κ.Π.Α, στην δραματική σχολή «Το Θέατρο των Αλλαγών» αριστούχος με υποτροφία «Ανδρέας Βουτσινάς», συνέχισε στο International Acting Summer School, και είναι 13 χρόνια ραδιοφωνική παραγωγός στο Street Radio.

Από την άλλη, ο σκηνοθέτης και συγγραφέας της «Διάφανης», ο ηθοποιός και καθηγητής της στη σχολή που μαθήτευσε, Περικλής Μοσχολιδάκης. Ο ίδιος τελείωσε την Νομική Σχολή Αθηνών και την Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Με σπουδές σε εξαιρετικές θεατρικές σχολές του εξωτερικού όπως το Θέατρο Τέχνης της Ρωσίας, δάσκαλος υποκριτικής στο αρχαίο δράμα, στην αγωγή λόγου και στην ορθοφωνία και συνεργάτης γιατρών ΩΡΛ σε δημόσια νοσοκομεία για θέματα τραυματισμού φωνής.

Τους δυο αυτούς ηθικούς αυτουργούς τους συναντήσουμε σε ένα καφέ που θύμιζε λιγάκι από την αρχιτεκτονική του Τζάντε, του νησιού που το ευλόγησαν οι Μούσες με την άνθιση όλων των Τεχνών και τη δημιουργία ενός ιδιόμορφου πολιτισμού, που επηρέασε βαθιά το νεοελληνικό πολιτισμό. Το ιδανικό μέρος για τέτοιου είδους συνεντεύξεις, δεν μπορούσε να είναι άλλο από το καφέ του νομισματικού μουσείου Αθηνών, με τον υπέροχο κήπο του ανάμεσα στα αγάλματα και τα δέντρα, κάτω από την σκιά του επιβλητικού κτιρίου που φιλοτέχνησε ο Τσιλλέρ.

Μοσχολιδάκης Κατσιπάνου 1- Συμμετέχετε στο project του θεάτρου Vault, με τον γενικό τίτλο «ο γιός μου ο….». Γιατί διαλέξατε τον Διονύσιο Σολωμό;

Περικλής Μοσχολιδάκης: Αγαπούσα πολύ τον Σολωμό από μικρό παιδί και όταν μου έγινε η πρόταση είχα μία έτοιμη απάντηση. Αρχικά, μου έδωσε ο Δημήτρης Καρατζιάς μία λίστα να διαλέξω μέσα από διάφορα ονόματα, μέσα ήταν και ο Σολωμός , αλλά ήταν και κάποιοι άλλοι που με ενδιέφεραν πολύ, όπως ο Παπαδιαμάντης, ο Καβάφης κ.α. Επέλεξα τον Σολωμό, αφενός γιατί η ζωή της μητέρας του έχει ένα εξαιρετικό ενδιαφέρον, αφετέρου δε, η αγάπη μου για τον ποιητή ήτανε μεγάλη.

- Μια παράσταση που συζητήθηκε και θα συζητηθεί… Πως ταυτίστηκε στο μυαλό του σκηνοθέτη η εικόνα της Αγγέλικας με την Μάγδα;

Περικλής Μοσχολιδάκης: Με το που πήρα την απόφαση, η επικοινωνία μου με την Μάγδα υπήρξε αυθόρμητη και αστραπιαία. Αμέσως θεώρησα ότι επειδή η μητέρα του Σολωμού ήταν μια πολύ δυναμική προσωπικότητα, η Μάγδα Κατσιπάνου ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος. Επιπλέον παράγοντας σε αυτή την απόφαση, αποτέλεσε και το γεγονός ότι είχα θέσει στόχο ζωής να κάνω κάποτε μαζί της μία παράσταση. Για να είμαι πιο συγκεκριμένος στον κόσμο, στο παρελθόν όταν μαθήτευε δίπλα μου είχαμε ξανασυνεργαστει κάνοντας ένα εξαιρετικό project για την Ηλέκτρα. Και τότε -όπως και σήμερα- ως πρωταγωνίστρια ήταν συγκλονιστική, όποτε αντιλαμβάνεστε ότι είχα εμπειρία πως δουλεύει. Από τότε λοιπόν της είχα πει πως κάποια στιγμή θα κάνουμε μια παράσταση μαζί, εντελώς επαγγελματική. Η πρόταση του Δημήτρη Καρατζιά για τον Σολωμό μας το επέτρεψε και σε αυτή τη φάση που βρισκόμαστε νομίζω πως δικαιώθηκα απόλυτα.

-Ένας μονόλογος ή καλύτερα ένας διάλογος μεταξύ μιας μάνας και του πεθαμένου παιδιού της. Συλλάβατε εξαρχής τη σκέψη να επιχειρήσετε με αυτό τον τρόπο αυτή τη θεατρική πρόκληση; Μιλάμε πάντα για τον Εθνικό Ποιητή και τη μητέρα του… και όχι για μια οποιαδήποτε μάνα και ένα οποιοδήποτε παιδι...

Περικλής Μοσχολιδάκης: Ναι βέβαια, γιατί το κείμενο είναι ένας μεγάλος διάλογος συγχώρεσης, είναι ο διάλογος της μητέρας με τον πεθαμένο της γιό, είναι ο διάλογος της μάνας με το μουσικό όργανο που υπάρχει πάνω στην σκηνή. Άρα, ουσιαστικά είναι μονόλογος που υποκρύπτει στοιχεία διαλόγου. Ως μάνα, συνομιλεί σε πρώτο επίπεδο με το παιδί της τον Σολωμό, σε δεύτερο επίπεδο με το μουσικό όργανο, που παίζει ένα ρόλο που διαλέγεται με την πρωταγωνίστρια και εκφράζει το λαικό αίσθημα. Έχουμε δηλαδή έναν μονόλογο με τρία στοιχεία διαλόγου, της μητέρας προς το γιό, της μητέρας προς το βιολοντσέλο και της μητέρας προς τον κόσμο, γιατί το κείμενο είναι τοποθετημένο να μιλάει άμεσα στον κόσμο.

Όλο αυτό ήταν ένα στοίχημα που είχαμε θέσει εξαρχής με την Μάγδα Κατσιπάνου. Από την αρχή της εξέφρασα την σκέψη μου, ότι δεν επιθυμώ να κάνουμε ένα ρεαλιστικό έργο. Ήξερε και η ίδια ότι μ’ αρέσουν τα κείμενα που έχουν ένα χάσιμο, που πατάνε με το ένα πόδι στο ρεαλισμό και με το άλλο συνομιλούν με το Θεό, συνομιλούν με κάτι άλλο, με μία άλλη διάσταση, με μία μεταφυσική αν θέλετε. Είναι βέβαια ξέρετε παρακινδυνευμένο να βάλεις έναν άνθρωπο να μιλάει με ένα πνεύμα πάνω στην σκηνή. Η μητέρα όμως του Σολωμού θα έπρεπε να είναι ένα τέτοιο ποιητικό πλάσμα, η μήτρα που γέννησε τον ποιητή δεν μπορεί να μην είχε σχέση με την ποίηση.

Μοσχολιδάκης Κατσιπάνου 2- Το έργο συγκέντρωσε εξαρχής θετικές κριτικές για την απόδοση του και αυτό επιβεβαιώνεται και από το βραβείο «Κατίνα Παξινού». Πόσο σας δυσκόλεψε η ντοπιολαλιά; Είναι κάτι που έπαιξε ρόλο για μια ρεαλιστικότερη απόδοση;

Μάγδα Κατσιπάνου: Επειδή είμαι μουσικός και γενικότερα έχω μια ευκολία στο να ακούω, να παρατηρώ και να μιμούμαι, η ντοπιολαλιά δεν μας δυσκόλεψε ιδιαίτερα. Ο Περικλής βοήθησε αρκετά με το κείμενο, το δουλέψαμε λέξη-λέξη στους χρωματισμούς, στο πως θα ακουστεί. Ήταν πάρα πολύ σημαντικό ότι ο Περικλής ήταν πάρα πολύ διαβασμένος σχετικά με τον Σολωμό, λες και είχε κάνει διατριβή. Μου έδωσε εξαρχής κατευθυντήριες γραμμές να ψαχτώ και εγώ πάνω στο θέμα του Διονύσιου Σολωμού, και στην μητέρα του που γνώριζα πολύ λίγα πράγματα.

- Ένα χρόνο σχεδόν μετά την πρώτη παράσταση ποιες είναι οι εντυπώσεις;

Μάγδα Κατσιπάνου: Το έργο αυτό υπήρξε η πρώτη επαγγελματική μου εμπειρία. Είναι λογικό να συνέβησαν πράγματα που δεν μπορούσα να τα φανταστώ εξαρχής, όσο και αν το είχαμε δουλέψει μέσα μας. Ήξερα τι πάμε να κάνουμε, αλλά δεν ήξερα τι θα αντιμετωπίσω. Αυτό που θα σας απαντούσα, είναι η αμεσότητα που εισέπραξα στο Vault. Ήταν ένα από τα στοιχεία που με εντυπωσίασε. Λόγω ότι η σκηνή είναι κοντά με τους θεατές, έβλεπα κάθε αντίδραση του κόσμου, αισθανόμουν την ενέργεια του και τον ρυθμό στα μάτια τους. Ο κόσμος παρακολουθήσε την προηγούμενη χρονιά την παράσταση με προσήλωση. Αυτή την εντύπωση μας άφησε! Ήθελε να γελάσει, ήθελε να κλάψει, διατηρούσε όμως την προσοχή του για να μην ενοχλήσει και χαλάσει την ατμόσφαιρα. Επίσης μας εντυπωσίασαν τα σχόλια που εισπράξαμε από μάνες που έχουν γιούς. Δεν ήταν λίγες φορές που μας είπαν ότι το έργο του βοήθησε να καταλάβουν τι σημαίνει να είσαι μάνα και να έχεις γιό. Πολλές μητέρες είδαν μέχρι και τυχόν λάθη που κάνουν απέναντί τους. Το συγκεκριμένο θεατρικό έργο είναι ένα καρδιογράφημα. Μεταδίδει στον θεατή έντονα συναισθήματα…

- Επιλέξατε στον Σολωμό μια ιστορία τόσο κοντινή και ταυτόχρονα τόσο μακρινή σε αυτά που έχει διδαχτεί ο μέσος άνθρωπος. Στο έργο εντάξατε στοιχεία κοινωνικών πολιτικών συνθηκών της τότε εποχής… πράγμα που ξεπερνά το έργο του Εθνικού Ποιητή… έργο για το οποίο καταξιώθηκε και τιμήθηκε…

Μάγδα Κατσιπάνου: Ο Περικλής έγραψε το κείμενο κατ’ αυτόν τον τρόπο ώστε να μην περάσει μόνο η γνωστή ταυτότητα σε όλους: «Εθνικός Ποιητής». Θα προσέθετα πως ξεπέρασε την ιστορική – κοινωνικοπολιτική έρευνα, γράφοντας σαν να είναι ο ίδιος ο ποιητής και μάλιστα από την παιδική του ηλικία μέχρι που απεβίωσε. Έλαβε υπόψη του όλους τους άξονες και τις παραμέτρους της οικογένειας του και του περιβάλλοντός του, δηλαδή τον πέρασε ψυχογράφημα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι αυτό που είδε και θα ξαναδεί ο κόσμος, δηλαδή αποτύπωσε μια μορφή που περιλαμβάνει και άγνωστες πτυχές της ζωής του ή τουλάχιστον όχι τόσο γνωστές.

 

Μοσχολιδάκης Κατσιπάνου 5- H ιστορία για τον Διονύσιο Σολωμό που δεν σταματαει μονο στην οικογένειά του … διακρίναμε ευρύτερα ταξικά στοιχεία στην ερμηνεία …

Περικλης Μοσχολιδακης: Ναι, ναι, σωστά, το έργο γράφτηκε με ταξική, τολμώ ίσως να πω μαρξιστική ματιά. Εδώ έχουμε την ποπολάρα μάνα που την αγόρασε με ενα πουγκί "τσεκίνια" ο Κόντε Σάλομον, ο μέγας ταμπακέρης της εποχή. Ένα άντρας που διατηρούσε σχέσεις με κάθε κυβέρνηση που πέρασε απο τα Επτάνησα, που δεν δίστασε να αποκληρώσει τον πρώτο του γιο Ροβέρτο, γιατι στήριξε ηθικά και υλικά την Ελληνική Επανάσταση. Είναι πράγματι ένα έργο που εμπεριέχει και την ταξική ματιά… Ορθά το παρατηρήσατε…

- Αυτό που βλέπεις στο έργο είναι έναν μεγάλο «ταμπακέρη» που φέρνει καπνά από την Ξάνθη και μετράει τα πάντα με τσεκίνια από την μαντενούτα του μέχρι τις σχέσεις με τα παιδιά του και ακόμα τρέχει δουλικά πίσω από κάθε κουβέρνο; Τι έγινε στην Ζάκυνθο με την παράσταση στο Φιόρο του Λεβάντε;

Περικλής Μοσχολιδάκης: Στην Ζάκυνθο είχαμε μία αγωνία ειδικά για τη γλώσσα, όλα όμως πήγαν εξαιρετικά, πράγμα που ήταν ένα τεστ και ένα στοίχημα για εμάς. Η αποδοχή του κόσμου ήταν πλήρης και η συγκίνηση πολύ μεγάλη. Περπατήσαμε στους ίδιους δρόμους με τον Σολωμό. Το πρώτο βράδυ που φτάσαμε στο νησί, πήρα τους άντρες του θιάσου και κατεβήκαμε στην πόλη να κάνουμε μια πρώτη τσάρκα στην πλατεία του Σολωμού. Θυμάμαι πως όταν πλησίασα και έκατσα μπροστά στο άγαλμα του ψηθίρισα μέσα μου «ήρθα». Έπειτα πήγαμε εκεί που αναπαύονται τα οστά του μαζί με του Ανδρέα Κάλβου. Στην Ζάκυνθο νιώσαμε πως ήταν η ωριμότερη παράσταση της «Διάφανης» κάτι που μας γεμίζει θετική σκέψη και ενέργεια για την νέα χρονιά. Να αναφέρουμε ότι μας κάλεσε και μας έδωσε την ευκαιρεία ο σύλλογος «Πλατύφορος», που αποτελείται από εξαιρετικούς ανθρώπους, πολύ φιλόξενους και άψογους στην συνεργασία τους.

- Όσοι είδαν την «Διάφανη», νομίζω όταν ακούν πιά για την μητέρα του Σολωμού σκέφτονται το πρόσωπο της Μάγδας Κατσιπάνου…

Περικλής Μοσχολιδάκης: Αυτό που λές είναι πολύ σημαντικό, το σκεφτόμουνα μάλιστα και στην Ζάκυνθο. Ίσως ούτε η ίδια η Μάγδα Κατσιπάνου δεν το έχει συνειδητοποιήσει, ότι κάθε φορά που ο κόσμος θα σκέφτεται την μάνα του Σολωμού, θα έχει στην σκέψη του την φιγούρα της Μάγδας. Για τον ίδιο το Σολωμό έχουν παιχτεί άπειρα θεατρικά έργα, για την μητέρα του όμως ελάχιστα, γεγονός που μας κάνει να μην έχουμε κάποια εικόνα αποτυπωμένη στο μυαλό μας, όπως με άλλους ρόλους απάνω σε ιστορικά πρόσωπα.

Μοσχολιδάκης Κατσιπάνου 4- Να πληροφορήσουμε τον κόσμο ότι τον Νοέμβριο θα δώσετε και 2 παραστάσεις στο Λονδίνο;

Μάγδα Κατσιπάνου: Πράγματι, φεύγουμε 16 Νοεμβρίου, για να δώσουμε 2 εμφανίσεις στις 18 του ίδιου μήνα. Άλλο ένα μεγάλο στοίχημα και μια μεγάλη πρόκληση. Δύσκολα βγαίνουν παραστάσεις πιά εκτός Ελλάδας. Ο Περικλής Μοσχολιδάκης προσπαθεί να προβάλλει αυτό το έργο με το καλύτερο δυνατό τρόπο, πράγμα που έφερε και αυτή την πρόταση να παίξουμε για τους Έλληνες του Λονδίνου. Με χαρά και με τιμή το αποδεχτήκαμε και με πολύ μεγάλη ευθύνη θα πάμε να παίξουμε. Μετά το Λονδίνο να αναφέρουμε ότι εμφανιστούμε και στην γενέτειρα μου, στο ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου. Είναι κάτι που εξίσου το περιμένουμε πολύ. Στο Περικλή έρχονται αρκετές σημαντικές προτάσεις από διάφορα μέρη της Ελλάδας. Περιμένουμε όμως να αξιολογήσουμε τον διαθέσιμο χρόνο μας, γιατί μην ξεχνάτε ότι έχουμε την δεύτερη χρονιά που θα ακολουθήσει στο Vault.

- Θα επιλέξω να κλείσω τις ερωτήσεις μου με την λέξη Κορφιάτικα. Το επόμενο διάστημα θα παραλάβεις το βραβείο «Κατίνα Παξινού»… Στην πρώτη σου επαγγελματική δουλειά, ήρθε και το πρώτο σου βραβείο…

Μάγδα Κατσιπάνου: Είναι μεγάλη χαρά και μεγάλη τιμή! Ευχαριστώ θερμά την Ακαδημία Τεχνών που μου δίνει τιμής ένεκεν το έπαθλο «Κατίνα Παξινού». Νιώθω πανέμορφα. Εκτός από την δική μου βράβευση, είναι υποψήφιος στα Κορφιάτικα και ο Περικλής για βραβείο στην κατηγορία «καλύτερος συγγραφέας θεατρικού έργου» κάτι που με χαροποιεί διπλά.

Αποχαιρετώ την εξαίρετη νέα ηθοποιό Μάγδα Κατσιπάνου, όντας σίγουρη ότι ξεκίνησε μια μεγάλη πορεία και τον Περικλή Μοσχολιδάκη, ηθοποιό, σκηνοθέτη, θεατρικό συγγραφέα, γεμάτη πλέον από την κουβέντα μας. Σκοτεινιάζει στην πόλη και καθώς μαζεύω τα χαρτιά μου από το καφέ, δεν μπορώ να μην σκεφτώ εκείνο το κορίτσι, την Αγγέλικα που την πούλησαν έφηβη, εκείνη την γυναίκα που δεν την σεβάστηκαν, εκείνη την μάνα που που λάτρεψε τον γιό τηςκαι ακόμα του λέει σιγανή: Είσαι ακόμα εκεί γιέ μου κοντά στον Θεό; - Ναι μητέρα! - Μηπως εχει και μια θεση και για μενα;