Culture


Ζακ Λε Γκοφ - Πρέπει, αλήθεια, να κόβουμε την ιστορία σε φέτες;

Είναι η ιστορία ενιαία και συνεχής ή μπορεί να τεμαχίζεται σε λιγότερο ή περισσότερο στεγανά διαμερίσματα, υπακούοντας σε συγκεκριμένα κάθε φορά διανοητικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά αιτούμενα;

Cover HistoriaΑυτό το ερώτημα απασχόλησε τον Ζακ Λε Γκοφ στο βιβλίο «Faut-il vraiment découper l’ histoire en tranches?», που γράφτηκε το 2013, λίγο πριν από τον θάνατο του συγγραφέα και Ακαδημαϊκού, και το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά. Ο Λε Γκοφ συνοψίζει τα αποτελέσματα μιας μακρόχρονης ερευνητικής πορείας και συγχρόνως θέτει με σαφήνεια τα προβλήματα που κατά τη γνώμη του παραμένουν ανοιχτά. Το πρόβλημα που τον απασχολεί εδώ είναι η περίφημη περιοδολόγηση της ιστορίας: οι διαφορετικοί τρόποι κατάτμησης και οργάνωσης του ιστορικού χρόνου,  η διαμόρφωση συνεχειών και τομών, η διαχείριση της ιστορικής μνήμης μέσα ακριβώς από τη διαίρεσή της.

Στη μελέτη του, εξετάζει μιαν ιδιαίτερη περίπτωση περιοδολόγησης στην ευρωπαϊκή ιστορία: το δίπολο Μεσαίωνα-Αναγέννησης, την υποτιθέμενη καινοτομία της  «Αναγέννησης» και την κεντρική θέση που έχει καταλάβει στη μελέτη της ευρωπαϊκής ιστορίας, καθώς και την υποβάθμιση του Μεσαίωνα στην ιστορική μνήμη και συνείδηση. Έτσι, το έργο αυτό αναδεικνύει με ευσύνοπτο τρόπο μια βασική θεωρητική θέση του Λε Γκοφ, η οποία ήρθε να εμπλουτίσει και να ανατρέψει τα παραδεδομένα στη μεταπολεμική ιστοριογραφική συζήτηση στη Γαλλία -και όχι μόνο: την ύπαρξη ενός «μακρόχρονου Δυτικού Μεσαίωνα» που εκτείνεται από την ύστερη Αρχαιότητα έως τα μέσα του 18ου αιώνα και εμπεριέχει την «Αναγέννηση» ως ύστατη έκφραση πολλών προγενέστερων επιμέρους «αναγεννήσεων». Η συστηματική μελέτη τους κλονίζει τις παραδοσιακές -αλλά όχι και γι’ αυτό λιγότερο παρωχημένες- αντιλήψεις του δυτικού κόσμου για μια ιστορία κατακερματισμένη σε κλειστές, ακίνητες, «σκοτεινές» και «φωτεινές» περιόδους.

Οι άνθρωποι ανέκαθεν επιδίωκαν να ελέγξουν τον χρόνο, για παράδειγμα φτιάχνοντας ημερολόγια, και χώριζαν σε περιόδους τη δική τους ιστορία, για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις καθημερινές τους ανάγκες. Για τους ιστορικούς, αυτό υπήρχε πάντα ως ένα μόνιμο, θεμελιώδες και μεθοδολογικό ερώτημα. Ο Ζακ Λε Γκοφ διερωτάται, από τον τίτλο ήδη, «προκλητικά» και μεταφορικά, χρησιμοποιώντας την έκφραση «découper en tranches» που παραπέμπει στο κόψιμο του ψωμιού ή του κρέατος σε φέτες. Η Κυριακή Μαυρογεώργη απέδωσε στο εξώφυλλο, με ακρίβεια, αλλά και αφηρημένα, τη «σύλληψη» αυτή.

leGoffΒιογραφικό συγγραφέα:

Ο Ζακ Λε Γκοφ (Jacques Le Goff) γεννήθηκε το 1924 στην Τουλόν. Φοίτησε στην École Nοrmale Supérieure, στη Γαλλική Σχολή της Ρώμης, αλλά και στα Πανεπιστήμια της Πράγας και της Οξφόρδης. Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή καριέρα του στο Πανεπιστήμιο της Λιλ, στη συνέχεια εργάστηκε στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών (CNRS) και από το 1960 στη VIe section της École Pratique des Hautes Études. Από το 1969 συμμετείχε στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Annales, ενώ το 1975 διαδέχθηκε τον Φερνάν Μπρωντέλ στην προεδρία της École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS). Ως ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της «Νέας Ιστορίας», o Ζακ Λε Γκοφ άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον Μεσαίωνα. Πέθανε στο Παρίσι την 1η Απριλίου 2014.

 

Ταυτότητα βιβλίου:

«Πρέπει, αλήθεια, να κόβουμε την ιστορία σε φέτες;» (Τίτλος πρωτότυπου: Faut-il vraiment découper l’ histoire en tranches?)
Μετάφραση: Δέσποινα Λαμπαδά
Επιστημονική επιμέλεια: Ελευθερία Ζέη
Εκδόσεις: Angelus Novus (2016)
Σελίδες: 144
 
Αριστέα Σταυροπούλου