Σήλια Νικολαΐδου - Μαθήματα Εκτός Ύλης [Interview]

 

Η Σήλια Νικολαΐδου δούλεψε για 40 χρόνια ως καθηγήτρια Κοινωνιολογίας. Οι διαδρομές της εντός και εκτός ύλης εναλλάσσονται από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στη Σορβόνη και στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας.

Το βιβλίο της "Μαθήματα Εκτός Ύλης" είναι ένας θεατρικός μονόλογος που περιέχει 10 μαθήματα ζωής που δεν εμπεριέχονται στην διδακτέα ύλη των σχολείων και των Πανεπιστημίων. Τα μαθήματα της προτείνουν δύσκολες πορείες, ελκυστικά μονοπάτια και ανατροπές.

 

Εργαστήκατε πολλά χρόνια ως καθηγήτρια Πανεπιστημίου, πώς θα χαρακτηρίζατε τα 'εντός ύλης' μαθήματα στα Πανεπιστήμια;

Silia Nikolaidou 2Πεπερασμένα και αδιάφορα ως νέα γνώση για τους φοιτητές. Θα έπρεπε να διδάσκουμε ένα ποσοστό καινούριων γνώσεων, καινοτομίας και ανατροπών. Αυτό που γίνεται σήμερα στα πανεπιστήμια του εξωτερικού που προσφέρουν καινούρια γνώση στους φοιτητές τους και όχι μονάχα μια δυνατότητα “πτυχίου”. Εμείς κατασκευάζουμε “πτυχιούχους” ενώ έχουμε ανάγκη από “επιστήμονες”.

Τα Πανεπιστήμια στην Ελλάδα σήμερα διανύουν μια δύσκολη περίοδο που χρειάζεται έναν αέρα δημιουργικό. Αλλά αν η κοινωνία έχει υποστεί καθίζηση και αγκομαχεί, τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να ανατινάξουν το γενικότερο καταστροφικό πλαίσιο. Κανείς δεν θέλει να αναπτυχθεί η κριτική σκέψη και η ελευθερία της γνώσης είναι γράμμα κενό. Μονάχα όσοι φοιτητές έχουν κάποιο “κοινωνικό κεφάλαιο” σύμφωνα με τον Μπουργιέ, μπορούν να εκμεταλλευτούν τα καλά της ηλεκτρονικής πληροφόρησης και της γνώσης γενικότερα.

Εύχομαι τα Ελληνόπουλα που βρίσκονται σήμερα στο δημοτικό, να βρεθούν σε καλύτερες συνθήκες όταν φτάσουν στα Πανεπιστήμια. Θα ευχόμουν το Ίδρυμα Νιάρχος να μπορέσει να εμφυσήσει στην χώρα την “αριστεία” που σήμερα βρίσκεται υπό “διωγμό” και αντί να υπνωτίζει την νεολαία, να την καθοδηγήσει σε δρόμους δημιουργικούς που η συνεργασία θα είναι το ζητούμενο. Survivor σημαίνει επιβίωση, σημαίνει “ο θάνατος σου η ζωή μου” για να κερδίσω σημαίνει πως ο “αντίπαλος “ (όποιος και να είναι αυτός) πρέπει να εκμηδενιστεί, να εξοβελιστεί. Αυτό δεν οδηγεί ούτε στην άμιλλα και στο ευ-αγωνίζεσθε. Οδηγεί στην εξαγρίωση των ενστίκτων. Τα Πανεπιστήμια οφείλουν να διδάσκουν τις αρχές της πνευματικής ανάπτυξης του ανθρώπου, την γνώση και την προσπάθεια της αντίστασης. Αν αναπαράγουμε τα πρότυπα της ζούγκλας δεν θα αποκομίσουμε παρά πενιχρά αποτελέσματα και θα νομίζουμε πως αυτό είναι “ανθρώπινη εξέλιξη”. Δεν είναι, είναι η εξαχρείωση των ηθών.

 

"Τα Πανεπιστήμια οφείλουν να διδάσκουν τις αρχές

της πνευματικής ανάπτυξης του ανθρώπου"

 

 

silia3Θα ήθελα να σταθούμε στα μαθήματα ζωής του Βιβλίου σας, Μαθήματα Εκτός Ύλης. Στον πρόλογο του βιβλίου σας αναφέρετε μεταξύ άλλων πως “η ζωή στα αμφιθέατρα έχει νεκρώσει”. Τι φταίει για αυτό?

Όταν δεν καλλιεργείς το κριτικό πνεύμα στους νέους, τους υποχρεώνεις σε παπαγαλία και αποστήθιση “διδακτέας ύλης”. Νεκρώνεις την δημιουργικότητα του μυαλού και την διάθεση ανακάλυψης που διαθέτει μέσα της η ψυχή των νέων. Τα αμφιθέατρα νεκρώνουν αν η διδασκαλία δεν εμπνέει. Δυστυχώς σήμερα η ψευδολογία, η ευκολία να διδάσκουμε α και να κάνουμε β απογοητεύει. Ποτέ δεν ενδιαφέρθηκαν ούτε δάσκαλοι ούτε πολιτικοί για την πραγματική ανάπτυξη της νεολαίας, που την χρησιμοποιούν αντί αν την κατευθύνουν δημιουργικά.

 

Το πρώτο μάθημα του βιβλίου σας διδάσκει πως η Ζωή είναι Κόλαση, ενώ το δεύτερο πως η Ζωή είναι Παράδεισος. Είναι και τα δύο τελικά?

Θέλω να τονίσω και να διδάξω την διαλλακτικότητα της ζωής. Να μην παγιδευόμαστε στην αναζήτηση ενός μόνιμου “παραδείσου” και να μην κατρακυλάμε στην παρουσία μιας διαρκούς κόλασης. Η ζωή που είναι ωραία, ανατρεπτική, δύσκολη και επιθυμητή εξ αιτίας των ανατροπών της, έχει την δική μας σφραγίδα και την σφραγίδα της μοίρας. Ανθρώπινες επιλογές και “θεϊκές” προϋποθέσεις διαμόρφωσαν ένα εκρηκτικό μείγμα. Δεν θέλω την μοιρολατρία άλλα ούτε τον εφησυχασμό. Ο άνθρωπος έχει την δύναμη να υπερβαίνει τις δυσκολίες αρκεί να μην του σακατεύουν τις προθέσεις, να μην  του υποσκάπτουν το μέλλον. Η σωτηριολογική  κατεύθυνση της πολιτικής όλα τα χρόνια από την μεταπολίτευση ως σήμερα έχει εκτροχιάσει την δυναμική που είχαν οι νέοι, οδηγώντας τους είτε στην μετανάστευση είτε στην εντός των τειχών συνθηκολόγηση.

 

"Η ζωή λέμε, ανήκει στους τολμηρούς"

 

 Silia Nikolaidou 1

Στο τρίτο μάθημα διδάσκετε πως η Ζωή σας Ανήκει. Ανήκουμε τελικά στο Εγώ?

Το που ανήκουμε, συμβαδίζει με τη  περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Αν η περιρρέουσα ατμόσφαιρα κινητοποιεί την φαντασία, την ανατροπή, το ευ αγωνίζεσθε, θα είναι ο προάγγελος μιας δημιουργικής πνοής που θα εμπνεύσει τον καθένα για να γίνει καλύτερος, να επιδιώκει το πέρα από το προφανές. Πολλοί παλαιοί δάσκαλοι είχαν την δύναμη να εμπνέουν. Η ζωή λέμε ανήκει στους τολμηρούς. Σήμερα η τόλμη έχει αλλάξει περιεχόμενο και θαυμάζουμε “τυχάρπαστους” σωτήρες. Αναζητάμε αυτούς που θα μας “σώσουν” ενώ πρέπει να αναζητάμε την προσπάθεια που εκπορεύεται από εμάς και κατευθύνεται προς το σύνολο.

 

Το έκτο μάθημα έχει τίτλο Μία ζωή την έχουμε. Μιλήστε μου λίγο για αυτό.

Αυτή την μία και μοναδική ζωή που έχουμε δεν μας αξίζει να την σπαταλάμε αλλά να την πλαισιώνουμε με την επιθυμία της υπέρβασης. Να χαιρόμαστε αν καταφέρνουμε κάθε μέρα κάτι που θαυμάζουμε, όσο μικρό και αν φαίνεται, αρκεί εμείς να πιστεύουμε πως βελτιωνόμαστε ουσιαστικά. Η ζωή, μικρή ελάχιστη, δεν είναι κάτι που δίνεται για να περνά αδιάφορα. Ας διδαχθούμε από τη φύση που μας εκπλήσσει με την φαντασία που έχει, να μην υπάρχουν δύο ίδιες δύσεις ή ανατολές, αλλά η κάθε μία εικόνα να πλουτίζει την ματιά μας διαφορετικά κάθε μέρα. Να μην βαριόμαστε. Αν βαριόμαστε τι σημασία έχει αν ζήσουμε μια μέρα ή εκατό χρόνια. Ο Μαρκές περιγράφει στα Εκατό Χρόνια Μοναξιάς την επαναληψιμότητα. Στη ζωή αξίζει η ανατρεψιμότητα, αυτή που κάνει μία ζωή να μοιάζει σαν ο άνθρωπος να έχει ζήσει σε μία ζωή χίλιες και βάλε.

 

Το ένατο μάθημα είναι οι Αποφάσεις Ζωής. Η ζωή μας είναι οι αποφάσεις μας?

Η ζωή είναι οι επιλογές μας. Ας σκεφτούμε ότι καθένας μπορεί και στις πιο δύσκολες περιστάσεις να υποταχθεί ή να αγωνιστεί.

 

Στο τελευταίο μάθημα εμπεριέχεται ίσως η ουσία της ζωής. Από το ζην στο ευ-ζην. Μιλήστε μας λίγο για αυτήν την μετάβαση.

Το ζην σημαίνει επιβίωση το ευ, σημαίνει υπέρβαση. Ανάμεσα στο ζην και το ευ ζην υπάρχει μια τεράστια απόσταση. Η απόσταση της ανθρώπινης προσπάθειας. Η δημιουργικότητα του ανθρώπου. Έχουμε την δυνατότητα να διαλέξουμε ανάμεσα στην ευκολία, τον εξευτελισμό, την ευπρέπεια, την άμιλλα, την ευγένεια. Αν το περιβάλλον μας δυσκολεύει δεν οφείλουμε να υποταχθούμε αλλά να προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε τις συνθήκες που μας αποτρέπουν να είμαστε άνθρωποι. Άνθρωπος σημαίνει κοιτάω ψηλά. Ας προσπαθήσουμε μέσα από το ευ της καλής προσπάθειας να τα καταφέρουμε.

 

 

"Ανάμεσα στο ζην και το ευ υπάρχει μια τεράστια απόσταση"

 

 

Γνωρίζω πως έχετε έτοιμο το επόμενο βιβλίο σας. Τι να περιμένουμε?

Το επόμενο βιβλίο μου είναι ένα μυθιστόρημα "Οι μέρες μας, οι νύχτες μας", που περιγράφει την εμπειρία μου στο Αναμορφωτήριο ανήλικων θηλαίων Αθηνών. Ωστόσο τα όσα περιγράφω έχουν μία καταλυτική επίδραση στο σήμερα γιατί οι συνθήκες που επιφυλάσσονταν στα ανήλικα κορίτσια του 1965 (εγκλεισμός και απαιδευσία) σήμερα οι δήθεν βελτιωμένες συνθήκες της ζωής δεν έχουν αλλάξει ουσιαστικά την ζωή και το μέλλον της ελληνικής νεολαίας. Είναι θλιβερό 50 χρόνια μετά, οι νέοι μας να αναγκάζονται να ξενιτεύονται, να μην βλέπουν μέλλον στην πατρίδα τους, να στενεύουν οι ορίζοντες τους, να συρρικνώνονται τα όνειρα τους. Όλοι μας θα πρέπει τουλάχιστο να στενοχωριόμαστε για αυτό που τους προσφέρουμε σήμερα. Μια διαρκή απελπισία. Πάλεψα 40 χρόνια στα Αναμορφωτήρια και στα Πανεπιστήμια. Δεν κατάφερα νομίζω πολλά πράγματα, ούτε τις κοπέλες στο Αναμορφωτήριο, αναμόρφωσα, ούτε στους φοιτητές του Πανεπιστημίου μπόρεσα να εμπνεύσω να πορευτούν στο δρόμο του ευ ζην.

Έσπειρα στο τσιμέντο...  αλλά τι μπορεί να φυτρώσει στο τσιμέντο;

Με το μυθιστόρημα  "Οι μέρες μας οι νύχτες μας" θέλω να αναλογιστούμε τις αδυναμίες μας να αναζητήσουμε διαδρομές άλλες από το σκοτάδι, να αναζητήσουμε το φως, με αυτό να πορευτούμε αν αναλάβουμε να ανατρέψουμε τον εφησυχασμό, αν θελήσουμε να παλέψουμε  για να βγούμε από τους λαβύρινθους που μας κυκλώνουν. Η απόδραση από τον λαβύρινθο είναι το ζητούμενο.

 

 

 

Κείμενο: Καλλιόπη Κατσούγκρη - Σταθούλα Μαρίνη

 

 

 
 

team