Culture


ΕΛΕΝΗ ΑΝΔΡΕΑΔΗ: Όλοι είμαστε πρωταγωνιστές στη διάσωση του πλανήτη

Ανδρεάδη 2Συναντήσαμε την περιβαλλοντολόγο και συγγραφέα Ελένη Ανδρεάδη μία ζεστή μέρα του Ιουλίου. Η κουβέντα εξελίχθηκε στη σκιά μεγάλων δέντρων και με τιτιβίσματα πουλιών να μας συνοδεύουν. Δεν θα μπορούσε, άλλωστε, να γίνει και διαφορετικά, μιλώντας για τη Φύση και την προστασία της. Αφορμή για τη συνέντευξη στάθηκαν τα δύο πρώτα βιβλία της σειράς «Πράκτορες του Πλανήτη». Βαθύτερη αιτία; Όταν μία πραγματικά ειδική στο θέμα περιβάλλον αποφασίζει να εκπαιδεύσει τις νέες γενιές για ένα καλύτερο μέλλον, το Alma Radio είναι εκεί για να αναδείξει την προσπάθεια…

 

Το αντικείμενο των σπουδών σου έχει να κάνει ακριβώς με το Περιβάλλον και την προστασία του. Πώς δεν έγραψες πρώτα ένα βιβλίο για ενήλικες και όχι παιδικό;

Ανδρεάδη 3Ως περιβαλλοντική σύμβουλος, πάντα μου άρεσε το γράψιμο. Μάλιστα όταν σπούδαζα, έκανα κι ένα μάθημα δημιουργικής γραφής στο Πανεπιστήμιο -στο αμερικάνικο πανεπιστήμιο σου επιτρέπουν να κάνεις και κάποια μαθήματα που δεν έχουν σχέση με το αντικείμενό σου, έχουν λίγο πιο ανοιχτόμυαλη προσέγγιση. Έχω γράψει, λοιπόν, ένα βιβλίο για ενήλικες το οποίο δεν έχω εκδώσει ακόμα -όχι περιβαλλοντικό.

Το παιδικό όμως ήρθε πρώτο ως εξής: Κάποια στιγμή ήμουν περιβαλλοντική σύμβουλος για το καινούργιο ντοκιμαντέρ της Participant Media (αμερικάνικη εταιρεία παραγωγής) το οποίο ακολούθησε την παραγωγή του γνωστού «Μια Ενοχλητική Αλήθεια» με τον Αλ Γκορ. Το θέμα του ήταν οι ελπιδοφόρες λύσεις σε σχέση με την κλιματική αλλαγή από την κοινωνία των πολιτών. Οπότε βλέπαμε ομάδες πολιτών από διάφορες χώρες που κάνουν ενδιαφέροντα πράγματα και βρίσκουν λύσεις για την κλιματική αλλαγή. Έμαθα για μία ομάδα παιδιών στην Ινδία που κατάφεραν να απαγορεύσουν τη χρήση της πλαστικής σακούλας στο χωριό τους μέσα από καμπάνιες που έκαναν. Έτσι μου δημιουργήθηκε έντονα η πεποίθηση ότι τα παιδιά έχουν έναν σημαντικό ρόλο στη διάσωση του πλανήτη. Είναι οι ιδανικοί πρέσβεις, διότι τους αφορά άμεσα και είναι προβλήματα που οι μεγάλοι έχουν δημιουργήσει.

Πριν από την έκδοση των βιβλίων σου, υπήρχε ήδη η ΜΚΟ «Πράκτορες του Πλανήτη».

Πράγματι, γυρνώντας στην Ελλάδα το 2009 δημιούργησα την Οργάνωση αυτή, έχοντας ακριβώς την πεποίθηση ότι τα παιδιά μπορούν να αναλάβουν δράση για τη σωτηρία του πλανήτη. Έχοντας γράψει το εκπαιδευτικό υλικό για τα προγράμματα που κάνουμε με πάνω από 12.000 παιδιά σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα και βλέποντας το πόσο καλή ανταπόκριση είχε αυτό το υλικό, σκέφτηκα «γιατί να μην είναι και βιβλίο;». Συνδυάζοντας βέβαια και την αγάπη μου για το γράψιμο.

Ανδρεάδη 5Ο τρόπος γραφής των βιβλίων σου είναι ιδιαίτερος. Προφανώς ήθελες να είναι ελκυστικός για το παιδικό αναγνωστικό κοινό.

Το πρώτο βιβλίο ήταν ένα πείραμα. Έχει γραφτεί σε Β’ πρόσωπο και η ιδέα είναι ότι το βιβλίο δεν σε βρήκε τυχαία, το κάθε παιδί αναγνώστη δηλαδή, ότι η Περιβαλλοντοπόλ, η μυστική υπηρεσία, έχει κρύψει το βιβλίο σε βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες και μέσω αυτού ψάχνει παιδιά να τη βοηθήσουν στο έργο σωτηρίας του πλανήτη, διότι έχουν αποτύχει οι ενήλικες. Προσπάθησα, λοιπόν, να κάνω ένα ανταγωνιστικό από άποψη ενδιαφέροντος και πλοκής βιβλίο προς όλα τα άλλα παιδικά, μη εκπαιδευτικά βιβλία. Ελπίζω ότι το πέτυχα…

 

Να φανταστούμε ότι αυτό το σκέφτηκες σαν ένα τρικ για να προσεγγίσεις και να κρατήσεις το ενδιαφέρον ενός παιδιού, που συνήθως απολαμβάνει να μπαίνει σε ρόλο ήρωα;

Ναι, πράγματι είναι ένα τέχνασμα οι Πράκτορες του Πλανήτη, διότι φυσικά αρέσουν πάρα πολύ στα παιδιά οι μυστικοί πράκτορες, το να συγκεντρώνουν στοιχεία, να αποκρυπτογραφούν πράγματα κ.λπ. Ωστόσο, έχει κι έναν άλλο σοβαρό λόγο ύπαρξης: θέλησα και στο βιβλίο να δώσω έναν βιωματικό χαρακτήρα, όπως ισχύει και στα προγράμματα. Μιλώντας απευθείας στα παιδιά, τα βάζεις μέσα στην πλοκή, γίνονται πρωταγωνιστές και έτσι ελπίζω πως ό,τι πάρουν από το βιβλίο θα το κρατήσουν και έξω από αυτό.

Αυτό που είχες σαν στόχο και θεωρείς ότι πετυχαίνουν τα βιβλία σου είναι ότι τα παιδιά γνωρίζουν πρακτικές συμβουλές και τρόπους για την προστασία του περιβάλλοντος και τους οποίους μπορούν να μεταφέρουν και στους γονείς τους;

Ακριβώς, είναι ένας πολύ πρακτικός οδηγός κάθε βιβλίο. Υπάρχει σαφώς όλη η δημιουργία αυτού του σύμπαντος και της υπόθεσης -π.χ. στο καινούργιο βιβλίο υπάρχει ο κακός, ο κ. Πουφ- όμως τα μηνύματα που παίρνουν τα παιδιά είναι πολύ συγκεκριμένα, όχι σε θεωρητικό επίπεδο, και με εφαρμογές στην Ελλάδα. Διότι υστερούμε σε κάποια πράγματα και οι πρακτικές πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στο τι πρέπει, αλλά και τι είναι εφικτό να κάνουμε στη χώρα μας.

Σε τι υστερούμε στην Ελλάδα; Τα βασικά που θα εντόπιζες σε αυτόν τον τομέα;

Ανδρεάδη 4Υστερούμε σίγουρα σε υποδομές. Ας πάρουμε το παράδειγμα της ανακύκλωσης, κι ας είναι… πολυφορεμένο -είναι από τα πιο εύληπτα για να αντιληφθούμε. Πρώτον έχουμε την καχυποψία ότι δεν ανακυκλώνει ο δήμος πραγματικά. Αυτό το συναντώ στα σχολεία όπου πηγαίνω, από παιδιά που προφανώς το ακούν από τους γονείς τους. Είναι πολύ στενάχωρο -εμείς πρέπει να κάνουμε αυτό που οφείλουμε, να ρίξουμε εκεί που πρέπει το σκουπίδι και έπειτα να απαιτούμε από τον δήμο μας να κάνει τη δουλειά του.

Πρέπει παράλληλα να μην ξεχνάμε τις τρεις λέξεις: μειώνω, επαναχρησιμοποιώ, ανακυκλώνω. Η ανακύκλωση είναι τελευταία, αλλά είναι η πιο εύκολη λύση -για αυτό προωθείται τόσο και από πολλές εταιρείες. Πρέπει όμως να προσπαθώ να κάνω πρώτα τα δύο άλλα και μετά την ανακύκλωση. Αυτό δεν προβάλλεται. Στα βιβλία μου προσπαθώ να το αναδείξω. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το κάνουμε αυτό!

Ως προς τις υποδομές πάντως, θυμάμαι ότι όταν ήμουν στη Γερμανία το 1997, η κομποστοποίηση ήταν ήδη κοινή πρακτική. Κι εδώ, στο 2016, αυτό είναι ακόμα πιλοτικό σε κάποιους λίγους δήμους.

Σε τι διαφέρουν έξω; Υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθησία, ενημέρωση;

Υπάρχουν μηνύματα, όπως το πολύ απλό «μην πετάς το σκουπίδι κάτω», που σε κάποιες χώρες έχουν γίνει κατανοητά και έχουν περάσει στον κόσμο, όχι γιατί διαφέρουν σε κάτι από εμάς, αλλά διότι απλούστατα εκεί εφαρμόζεται ο νόμος. Στην Αμερική όπου ήμουν πρόσφατα, αν πετάξεις σκουπίδι, έχεις 1.000 δολάρια πρόστιμο. Βγαίνει ο αστυνόμος -και σε σημεία που λες αποκλείεται να με είδε- και σου κόβει το πρόστιμο. Όταν, λοιπόν, εφαρμόζεται ο νόμος, θα πειθαρχήσουμε.

Στα μηνύματα που παίρνεις από τα παιδιά που παρακολουθούν τα προγράμματα που επιμελείσαι, αλλά και εκείνα που διάβασαν τα βιβλία σου, τι είναι αυτό που κυριαρχεί;

Ανδρεάδη 6Έχω πολλά μηνύματα και από αναγνώστες και μέσα στα σχολεία. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ένα παιδί, τον Ιάσονα από τη Σαντορίνη, που με έψαξε και με πήρε τηλέφωνο με τη μητέρα του, για να μου ζητήσει κι άλλες αποστολές! Είχε πάρει σοβαρά τον ρόλο του!

Γενικά τα παιδιά ενθουσιάζονται με τον ρόλο του Πράκτορα του πλανήτη. Είναι και παιχνίδι, αλλά είναι και για ένα πραγματικό πρόβλημα, είναι δηλαδή κάτι που πραγματικά πρέπει να κάνουν και που ξέρουν και καλύτερα από τους γονείς τους κι αυτό τους αρέσει πολύ. Και πράγματι, υπάρχουν γονείς που μου λένε ότι έμαθαν αρκετά πράγματα.

Η αντίδραση του αναγνώστη πάντα με αφορά και μου κάνει εντύπωση. Και με επηρεάζει ποικιλοτρόπως. Λαμβάνω υπόψη, ας πούμε, ποια αστεία τους φάνηκαν πραγματικά αστεία! Είναι ό,τι πιο πολύτιμο να μαθαίνω τι τους άρεσε και τι όχι τόσο. Άλλωστε θεωρώ τιμή μου ότι αρχικά αγόρασαν το βιβλίο μου και ότι το διάβασαν στη συνέχεια.

Από αυτήν την επικοινωνία σου με τα παιδιά, έχεις αντιληφθεί ότι όντως τους λείπει η ενημέρωση και η καθοδήγηση που θα ήθελαν; Ότι υπάρχει μεγάλη ανάγκη για τέτοια προγράμματα και βιβλία;

Δυστυχώς ναι. Δεν είμαστε βέβαια οι μόνοι που κάνουμε τέτοια προγράμματα, υπάρχουν πολλές οργανώσεις που κάνουν πολύ καλή δουλειά και είναι όλες απαραίτητες, διότι είναι τεράστιο το φάσμα που πρέπει να καλύψουμε. Στην εκπαίδευση δεν αναλύεται το θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος και οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν υλικό. Σίγουρα πάντως τα παιδιά μας είναι πιο περιβαλλοντικά εκπαιδευμένα σε σχέση με μας.

Το σημαντικό είναι να καταλάβουν τα παιδιά και όλοι εμείς ότι τα περιβαλλοντικά θέματα δεν είναι θέματα πολυτελείας, αλλά μας αφορούν όλους πολύ άμεσα. Είναι θέμα επιβίωσης του ίδιου του ανθρώπινου είδους. Όταν, για παράδειγμα, λέμε ότι η θάλασσά μας έχει γεμίσει με micro plastics, που σπάνε σε πολύ μικρά κομμάτια και τα τρώνε τα ψάρια και τα τρώμε μετά εμείς, μιλάμε για πράγματα που αφορούν τον άνθρωπο όχι γενικά και αόριστα, αλλά την υγεία μας.

Ανέφερες έναν λίγο πιο επιστημονικό όρο και αναρωτιέμαι πώς είναι για έναν επιστήμονα, που έχει σπουδάσει ένα θέμα σε βάθος, να πρέπει να γίνει πιο απλός και κατανοητός για να προσεγγίσει ένα κοινό, κυρίως όπως τα παιδιά. Να φέρει δηλαδή την επιστήμη του κοντά σε ανθρώπους που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν παράξενες και άγνωστες ορολογίες.

Ανδρεάδη 7Αυτό είναι, θεωρώ, ένα πολύ σημαντικό θέμα. Γενικά οι επιστήμονες δεν είναι καλοί στην επικοινωνία με το μαζικό κοινό. Μάλιστα, η πτυχιακή μου ήταν πάνω στην επικοινωνία της κλιματικής αλλαγής και γιατί υπήρχε αυτό το χάσμα μεταξύ των πολύ ξεκάθαρων συμπερασμάτων που έβγαζε η επιστημονική κοινότητα σε σχέση με τη συμβολή των ανθρώπων στην κλιματική αλλαγή και αυτού που έβγαινε στα Μ.Μ.Ε. Πέρασαν πολλά χρόνια για να μην υπάρχουν φωνές που έλεγαν πράγματα ανυπόστατα.

Η επικοινωνία των περιβαλλοντικών θεμάτων με ενδιέφερε πάντοτε. Πώς μπορείς να μεταφέρεις ένα θέμα με απλό, ελκυστικό και έγκυρο τρόπο. Είναι πρόκληση! Από την άλλη, αν και οι δημοσιογράφοι είχαν μεγαλύτερη ενημέρωση για τα περιβαλλοντικά ζητήματα, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα. Αντιλαμβάνομαι βέβαια ότι δεν είναι εύκολο να υπάρχει ένας science editor σε κάθε μέσο, ώστε να κατανοεί τα θέματα καλύτερα και να μπορεί να τα επικοινωνήσει.

Άρα θεωρείς ότι αυτό έπαιξε ρόλο στο να μην έχει καταλάβει ο πολύς κόσμος τη σπουδαιότητα των θεμάτων για το Περιβάλλον, πόσο πολύ αφορούν εκείνον και την καθημερινότητά του και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να δράσει;

Σίγουρα! Ένα απλό παράδειγμα: ένας επιστήμονας δεν μπορεί ποτέ να σου πει ότι «100% αύριο θα βγει ο ήλιος και θα ξημερώσει», διότι μπορεί να χτυπήσει τη Γη μετεωρίτης, μπορεί, μπορεί… Όταν λοιπόν μιλούσαν για την κλιματική αλλαγή και ακόμα λένε «είναι πολύ πιθανό (it’s very/extremely likely) ότι οι άνθρωποι την προκαλούν», αυτό από το ευρύ κοινό μεταφράζεται ως «δεν είναι και απόλυτα σίγουροι». Στην επιστημονική γλώσσα όμως σημαίνει κάτι άλλο. Άρα οι επιστήμονες οφείλουν να μιλούν αλλιώς στον κόσμο και οι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί να ερμηνεύουν διαφορετικά. Έχουν γίνει βήματα σε αυτό, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη πληροφορίας.

 

Η Τέχνη τι ρόλο μπορεί να παίξει στο θέμα Περιβάλλον και προστασία;

Όλα συμβάλλουν. Ένα τραγούδι, ένα θεατρικό έργο, ένα γλυπτό δεν θα σώσει τον κόσμο, αλλά σε αυτό το κομμάτι, επικοινωνίας των θεμάτων, όλα μπορούν να βάλουν ένα λιθαράκι. Στην Αγγλία είχα συνεργαστεί με ένα πολύ ωραίο βιωματικό project, το CapeFarewell, στο πλαίσιο του οποίου διάφοροι καλλιτέχνες πηγαίνουν στην Αρκτική και δημιουργούν έργα με βάση αυτά που βλέπουν εκεί. Κι αυτό μπορεί να έχει μία επίδραση σε κάποιους…

Ανδρεάδη 8Πότε να περιμένουμε το επόμενο βιβλίο της σειράς;

Τον Μάιο του 2017. Ήδη δουλεύω το υλικό και πιστεύω ότι θα είναι έτοιμο τότε. Θα έχει ως θέμα τη θάλασσα, που μας αφορά πολύ ως Έλληνες. Δεν ξέρουμε τόσα για τη θάλασσα αν και έχουμε τόση επαφή μαζί της.

Στο μεταξύ υπάρχει ήδη το ενδιαφέρον για μετάφραση των δύο πρώτων βιβλίων στα Αγγλικά, ενώ το φθινόπωρο θα παρουσιαστούν στο Cartoon Forum στην Τουλούζη, όπου κατατίθενται προτάσεις για παραγωγές κινουμένων σχεδίων. Ήμουν τυχερή και σε αυτό, διότι βρήκα για τα βιβλία έναν εξαιρετικό συνεργάτη για τα σκίτσα, τον Στέφανο Κολτσιδόπουλο, ο οποίος δημιούργησε εικόνες ιδανικές και για κόμικς! Οπότε, μακάρι…

Τι θα ήθελες να συγκρατήσουν οι αναγνώστες σου;

Ότι είμαστε πραγματικά ο καθένας μας ο κεντρικός πρωταγωνιστής της ιστορίας μας και σε σχέση με τον πλανήτη. Ότι δίνεται σε όλους μας η ευκαιρία να κάνουμε κάτι για τον κόσμο και είναι σημαντικό να την αρπάξουμε αυτήν την ευκαιρία. Άλλωστε, είμαστε πρωταγωνιστές της ίδιας μας της ζωής και καμιά φορά το ξεχνάμε, θεωρώντας ότι απλά μας παρασέρνουν άλλοι από εδώ κι από εκεί. Κι όμως είναι πάνω μας!

Βιβλία

  • Γίνε Πράκτορας του Πλανήτη (Μεταίχμιο, Σεπτέμβριος 2014)

  • Πράκτορες του Πλανήτη – Η Εκδίκηση του Πουφ (Μεταίχμιο, Μάιος 2016)

 

Βιογραφικό

  • Ανδρεάδη 9Η Ελένη Ανδρεάδη σπούδασε Περιβαλλοντική Πολιτική και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

  • Έχει εργαστεί ως στρατηγική και περιβαλλοντική σύμβουλος σε Ελλάδα, Αμερική, Αγγλία και Γερμανία για εταιρείες, οργανισμούς και δημόσια όργανα, όπως για τη Ford Motor Company, Accenture, BBC και το Υπουργείο Εσωτερικών της Βρετανίας.

  • Μετακόμισε στην Ελλάδα για να εργαστεί στην οικογενειακή τουριστική επιχείρηση Σάνη Α.Ε., όπου μεταξύ άλλων επιμελείται το πρόγραμμα Sani Green.

  • Το 2009 ίδρυσε τη ΜΚΟ Πράκτορες του Πλανήτη, με αντικείμενο τη βιωματική εκπαίδευση και δράση παιδιών για την αειφόρο ανάπτυξη. Με καινοτόμο αναλυτικό εκπαιδευτικό υλικό και δραστηριότητες, η οργάνωση τους δίνει τα κατάλληλα εφόδια ώστε να εξελιχθούν σε πολίτες που παίρνουν πρωτοβουλίες και αναλαμβάνουν δράση για ένα καλύτερο συλλογικό μέλλον. Το σχολικό πρόγραμμα υλοποιείται σε δημόσια και ιδιωτικά δημοτικά σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα -μέρος των εσόδων από τα βιβλία της Ελένης Ανδρεάδη ενισχύουν τα προγράμματα αυτά.

  • Το 2013 οι Πράκτορες του Πλανήτη βραβεύτηκαν ως ένα από τα 100 πιο καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα στην Ελλάδα στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση από το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων.

  • Περισσότερες πληροφορίες για τις δράσεις της οργάνωσης μπορείτε να βρείτε στο www.planetagents.org

 

Κείμενα: Αριστέα Σταυροπούλου
Φωτογραφία: Τίμος Σταμάτης