Culture


 

 

Theater


Βάλια Καραμάνου: οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν σημεία και τέρατα για τη σημαία μιας πίστης

 

Karamanou 2

Η Βάλια Καραμάνου, κόρη του συγγραφέα και σεναριογράφου Γιώργου Καραμάνου (ο οποίος διασκεύασε για την τηλεόραση το 1977 τη σειρά των πετυχημένων διηγημάτων του «ο φωτογράφος του χωριού»), έμελλε ν' ακολουθήσει τον δρόμο του πατέρα της, κάτι που όπως φαίνεται ήταν αναπάντεχο και για την ίδια. Με διακρίσεις και βραβεία, σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς καθώς και με συμμετοχές σε συλλογικά έργα, η Βάλια Καραμάνου προσπαθεί ν' αφήσει το δικό της στίγμα στην ελληνική λογοτεχνία.

Η γνωστή συγγραφέας και φιλόλογος έχει μοιράσει την ζωή της πλέον ανάμεσα στην πρωτεύουσα και την Αργολίδα, όπου ασχολείται και με την καλλιέργεια εσπεριδοειδών. Με λίγη υπομονή και λίγη προσπάθεια καταφέραμε να κλείσουμε το ραντεβού μας σ' ένα υπέροχο μαγαζί κάπου στο Χαϊδάρι, δίπλα απο τη Μονή Δαφνίου, στην "Γιορτή" όπως ονομάζεται ο χώρος που μας φιλοξένησε. Τελευταίο της βιβλίο, γεγονός που μας έκανε να την αναζητήσουμε, οι "Έκπτωτοι", που εκδόθηκε απο τις εκδόσεις Σαΐτα και μπορεί να το βρεί κανείς ελεύθερα στο διαδίκτυο...

 

Βάλια, τι ήταν αυτό που σε οδήγησε στη συγγραφή; Είχες κι άλλα ερεθίσματα πέρα από το ότι ο ίδιος ο πατέρας σου ήταν συγγραφέας…

Ο πατέρας μου ήταν σεναριογράφος, συγγραφέας και είχε ασχοληθεί με τη φωτογραφία. Είχε γράψει τη συλλογή διηγημάτων «ο φωτογράφος του χωριού» τα οποία και διασκεύασε για την τηλεόραση τη δεκαετία του ΄70. Όσο κι αν σας κάνει εντύπωση αυτό ήταν το πρώτο ερέθισμα, αλλά και ο οικογενειακός κύκλος ήταν σπουδαίος. Ο Κώστας ο Μητρόπουλος, ο Τερζάκης, δύο ονόματα που δεν μπορούσα να τα εκτιμήσω τότε… Όπως αντιλαμβάνεστε υπήρχαν ερεθίσματα. Βέβαια, δεν έγραφα. Κρατούσα όμως ημερολόγιο από πολύ μικρή.

Karamanou 1Το ημερολόγιο αυτό υπάρχει ακόμα;

Δυστυχώς, κάποια στιγμή σε μια κρίση πέταξα όλα τα χειρόγραφα και είναι κάτι που έχω μετανοιώσει. Βέβαια, τώρα τα αναπολώ. Από την άλλη, υπάρχουν γραπτά μου των τελευταίων είκοσι ετών γραμμένα και αποθηκευμένα στον υπολογιστή.

Έχεις σκεφθεί να τα δημοσιεύσεις κάποια στιγμή;

Τώρα που τα διαβάζω, πολύ προσεκτικά, τα βλέπω ως την αφορμή που πάντα χρειαζόμουν για να ξεκινήσω να γράφω.

Τις ιστορίες που γράφεις με ποιο κριτήριο τις επιλέγεις; Τις σχεδιάζεις κατά κάποιο τρόπο ή είναι αυθόρμητο;

Συνήθως είναι κάτι που ακούω. Μια αφήγηση, μια ιστορία που μου μπαίνει στο μυαλό για μήνες. Επεξεργάζομαι το λεγόμενο «πως θα ήταν αν…», φτιάχνω δικά μου σενάρια για πολύ καιρό. Ε, όταν αποφασίσω να τη γράψω, έχοντας κάνει από πριν το σχέδιο, είμαι πειθαρχημένη απόλυτα. Ξεκινάω νωρίς, γράφω και το τελειώνω. Θεωρώ πως δεν μπορεί ένα βιβλίο, ένα κείμενο να γράφεται επί πέντε χρόνια. Υπάρχει ένα χρονοδιάγραμμα. Τουλάχιστον η πρώτη γραφή πρέπει να γίνεται μέσα σε λίγους μήνες.

Γιατί πρέπει να συμβαίνει αυτό;

Ξεχνάς. Απομακρύνεσαι από το γραπτό, από το κείμενο. Ξεχνάς τα ονόματα των ηρώων. Πρέπει να είσαι πειθαρχημένος. Να σηκώνεσαι το πρωί και ν' αφιερώνεσαι στο κείμενο, σαν να πηγαίνεις στη δουλειά σου. Ένα μυθιστόρημα έχει μια πλοκή. Αν το αφήσω ένα μήνα, για παράδειγμα, μ’ έχει αφήσει!

Σου έχει τύχει ποτέ να μην έχεις έμπνευση;

Όχι. Συνήθως έχω πολλές εμπνεύσεις και μ’ αρέσει γιατί έχω φαντασία, ζω παράλληλα σ’ έναν φανταστικό κόσμο.

Karamanou 5Σου έχει τύχει, την ώρα που γράφεις ένα κείμενο, να θέλεις να ξεκινήσεις και κάτι άλλο;

Όχι! Θεωρώ ότι πρέπει να είσαι αφοσιωμένος σ’ αυτό που κάνεις εκείνη τη στιγμή. Αλλιώς γίνεσαι… πολυτεχνίτης κι ερημοσπίτης. Όταν κάνεις πολλά πράγματα ταυτόχρονα, δύσκολα θα τα κάνεις και σωστά. Αυτό που γράφει κανείς πρέπει να το πιάσει, να το εξαντλήσει και να το παραδώσει στο κοινό.

Αισθάνεσαι το όνομα του πατέρα σου σαν ένα βαρύ φορτίο; Σε βοήθησε ώστε να μπεις στον χώρο της συγγραφής;

Κατά κάποιον τρόπο ο πατέρας μου με ανάγκασε να μπω σ’ αυτή τη διαδικασία καθώς, όταν πέθανε, άφησε ένα μισοτελειωμένο βιβλίο και ένα συμβόλαιο με τον Γαβριηλίδη. Όλα αυτά έμειναν σ’ εμένα από την διαθήκη και προ πάντων το βιβλίο, να το τελειώσω. Αν κι εγώ δεν ήθελα, μπορώ να πω, επειδή είχα ταλαιπωρηθεί πολύ από τον θάνατό του. Αντιλαμβάνεσαι ότι μου ήταν λίγο ψυχοφθόρο να καταπιαστώ με όλο αυτό. Στο τέλος, όμως, σεβάστηκα την επιθυμία του και ξεκίνησα τη συνεργασία με τον εκδότη μπαίνοντας σε όλο αυτό και μάλιστα σε μεγάλη ηλικία. Από κει και πέρα δεν μπορώ να μπω στη διαδικασία να συγκριθώ μαζί του… Έγραφε σε άλλο είδος ο πατέρας μου, αν και μεγαλώνοντας διαπιστώνω ότι έχουμε πάρα πολλά κοινά. Ας πούμε το κωμικό στοιχείο. Πρόκειται για μια σάτιρα που κρύβει μια βαθιά πίκρα από πίσω. Ακόμη και η θεματολογία μας είναι παρόμοια όπως, για παράδειγμα, η ζωή στην επαρχία. Πάντως, μακάρι να το είχα ξεκινήσει νωρίτερα καθώς ήταν και η επιθυμία του.

Σε είχε παροτρύνει, δηλαδή, να το κάνεις…

Ναι, αλλά του πήγαινα κόντρα για πολύ καιρό…

Υπάρχουν μηνύματα που προσπαθείς να περάσεις στον αναγνώστη μέσα από τα κείμενά σου;

Συνήθως είναι προβληματισμοί δικοί μου, τους οποίους σαφώς και θέλω να περάσω. Για παράδειγμα, στο τελευταίο μου βιβλίο μιλάω για τη μισαλλοδοξία, την πολιτική και θρησκευτική χειραγώγηση των μαζών, το πώς μπορούν και οι πιο απλοί άνθρωποι να κάνουν σημεία και τέρατα για τη σημαία μιας πίστης…

Karamanou 7Αυτό ακριβώς ήθελα να σε ρωτήσω για το τελευταίο σου βιβλίο. Με ποιο σκεπτικό το ξεκίνησες; Τι σε παρότρυνε να το γράψεις;

Με το σκεπτικό που σου περιέγραψα παραπάνω. Ότι για έναν αρχηγό, οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν τα χειρότερα πράγματα. Μπορεί, κάλλιστα, μια ομάδα ανθρώπων να πάθει μαζική υστερία και να γίνουν δολοφόνοι. Η προβληματική, λοιπόν, είναι ακριβώς αυτή και, επιπλέον, η παθητικότητα των ανθρώπων η οποία επίσης με ενοχλεί αφάνταστα. Επί της ουσίας, πρόκειται για ένα μήνυμα επαναστατικό, αν μου επιτρέπεται να πω κάτι τέτοιο…

Πέρα από τη συγγραφή, με τι άλλο ασχολείσαι;

Είμαι φιλόλογος και μέχρι πέρυσι δούλευα πάνω σε αυτό που έχω σπουδάσει. Πλέον ασχολούμαι με τις αγροτικές εργασίες και. παράλληλα, με διορθώσεις κειμένων. Έχοντας μία φάρμα κοντά στο Άργος πηγαινοέρχομαι το τελευταίο διάστημα. Πολύ από τον χρόνο μου τον περνάω εκεί. Ανακάλυψα ότι η ζωή στην επαρχία είναι υπέροχη!

Προτιμάς τη ζωή στην επαρχία ή στην πόλη;

Η ζωή στην επαρχία ήταν το όνειρό μου. Μάλιστα όχι απλά η ζωή στην επαρχία, αλλά σε ένα δάσος. Σίγουρα στην επαρχία είναι πολύ καλύτερα…

Έχεις τη δυνατότητα και φεύγεις. Έτσι δεν είναι;

Κοιτάξτε, δεν προλαβαίνω να νοιώσω εγκλωβισμένη ούτε στην πόλη, ούτε και εδώ που ζω…

Τα προσωπικά σου αναγνώσματα ποια είναι;

Μ’ αρέσουν διάφορα βιβλία, τα κλασικά ας πούμε. Ελληνική και ξένη λογοτεχνία. Διαβάζω τα πάντα, εδώ, ανάμεσα στο Αργος και το Ναύπλιο…

Karamanou 8Ποίηση;

Όχι τόσο. Πέρα από τους κλασικούς ποιητές τη σύγχρονη ποίηση δεν την πολυαγγίζω. Υπάρχει μεγάλη προσφορά, ο λόγος είναι αφαιρετικός, υπάρχουν καλοί ποιητές αλλά πιο πολύ στον πεζό λόγο βρίσκω αυτό που θέλω…

Ποια συμβουλή έχεις δώσει στην κόρη σου και πιστεύεις ότι πρέπει να τη δώσουν όλοι οι γονείς στα παιδιά τους;

Αυτά πάνε ανάλογα με τον χαρακτήρα του παιδιού. Γενικά, είμαι της άποψης ότι πρέπει να μπαίνουν όρια στα παιδιά για να μην φτιάχνουμε μικρούς βασιλιάδες και μικρές πριγκίπισσες. Ευτυχώς η κόρη μου δεν ήταν ποτέ τέτοιο παιδί κι έτσι δεν χρειάστηκε να επιμείνω πολύ πάνω σε κάτι τέτοιο. Βασικά θέλω να έχει στόχους, να είναι οργανωμένη και να τους κυνηγάει. Αυτό…

Αν σου δινόταν η ευκαιρία να φύγεις εκτός Ελλάδος θα το έκανες;

Ναι. Νομίζω ότι θα μου άρεσε. Η ελληνική νοοτροπία δεν θεωρώ ότι μου ταιριάζει, αλλά ούτε κι εγώ της ταιριάζω. Οι δημόσιες σχέσεις, η οικογενειοκρατία, ο συντηρητισμός, ο κλειστός χαρακτήρας της κοινωνίας, δεν είναι πράγματα που μου ταιριάζουν. Θα ήθελα να δοκιμάσω κάτι το διαφορετικό.

Karamanou 11Σου αρέσει η απομόνωση ή προτιμάς να βρίσκεσαι με κόσμο;

Γενικά η απομόνωση. Σίγουρα όμως υπάρχουν στιγμές που προτιμάει κανείς να είναι με κόσμο, να επικοινωνεί. Τα πάω καλά όμως με τον εαυτό μου και δεν με πειράζει όταν είμαι μόνη μου.

Γενικά τα έχεις καλά με τον εαυτό σου. Δεν σε τρομάζει η μοναξιά…

Νομίζω ότι όταν αναλώνεσαι με τις ώρες σε αυτό που λέμε «έξω», υπάρχει κάποιο θέμα. Μάλλον φοβάσαι να μείνεις μόνος… και ειδικά η δουλειά που κάνουμε, διάβασμα, διορθώσεις, γράψιμο, δεν γίνεται όλη την ώρα να είσαι έξω…

Τι είναι για σένα επιτυχία;

Επιτυχία… Ισχύει και εδώ ο γενικόλογος κανόνας: ανάλογα με το τι θέλει κανείς. Εγώ προσωπικά θέλω να είναι καλά οι γύρω μου, να τους αγαπάω και ν’ αγαπιέμαι. Από ‘κει και πέρα σίγουρα υπάρχει η επαγγελματική αναγνώριση, η σιγουριά που σου δίνει κ.λπ..

Τι θεωρείς ότι είναι πιο σημαντικό στη ζωή;

Η αγάπη, τι άλλο; Όλα τα υπόλοιπα έρχονται και έπονται…

 

Κείμενο - Ερωτήσεις: Αλεξάνδρα Ασπιώτη
Φωτογραφία: Τίμος Σταμάτης